Drie messteken in de keel zoals gebruikelijk - De nasleep van Piet Hein in Spanje

Verschenen in september 2018 in Büchmania Magazine nummer 15. Omvat 11 pagina's met drie afbeeldingen waaronder de belangrijkste fragmenten uit de manuscripten van Fernández de Navarrete en het handschrift uit de Biblioteca Colombina te Sevilla over Juan de Benavides.

De executie van admiraal Juan de Benavides y Bazán

Drie Piet Hein biografieën vermelden dat de hoofdschuldige van het verlies van de Spaanse zilvervloot is onthoofd (de Boer in 1946 op pagina 126, Prud’homme van Reine in 2003 op pagina 143 en Boven in 2010 op pagina 104). Hoe weten ze dat? Waar komt deze informatie vandaan? Is dat wat er in 1634 met admiraal Juan de Benavides y Bazán op het schavot te Sevilla gebeurde?

De drie Piet Hein biografieën

De verovering van de Zilvervloot

De Spaanse schepen achtervolgd door de vloot van Piet Hein bereiken op 8 september 1628 de baai van Matanzas bij het vallen van de schemering. Verstoken van geluk loopt een aantal Spaanse galjoenen zij aan zij vast op modderbanken waardoor slechts het geschut vanaf de achterplecht te gebruiken is. De Hollanders lopen de baai binnen en Hein en zijn mannen snappen niet, waarom de spekken hun schepen niet in brand steken en de kostbare lading niet overboord kieperen. De vloot opent het vuur en de Spanjaarden raken in paniek. Er wordt niets ondernomen om te voorkomen dat de buit in Hollandse handen valt. Halsoverkop vluchten de Spanjaarden naar de wal.

Zonder weerstand klauteren de Hollanders aan boord van de Spaanse schepen. Hein begrijpt het laffe gedrag van Benavides niet. De gevangengenomen Spanjaarden worden na vijf dagen aan land gezet. Na het overladen van een gigantische buit vertrekt de vloot van Piet Hein op 17 september 1628 richting de Republiek. De nederlaag is compleet. Niet alleen de lading valt in Hollandse handen, maar ook vier Spaanse galjoenen en een klein schip gaan mee naar huis.

Prud’homme van Reine: “De verovering van de zilvervloot verliep zo gesmeerd en zonder bloedvergieten dat het verhaal ervan veel weg heeft van een anticlimax.”

Het proces tegen Benavides

In 1628 arriveren in Sanlúcar enkele Spaans galjoenen. Aan boord is admiraal Juan de Benavides. Hij heeft weinig reden om met opgeheven hoofd over de loopplank te gaan. Hij wordt in staat van beschuldiging gesteld. Zijn proces sleept zich liefst vijf jaar voort. Benavides zit al die tijd gevangen in het kasteel van Carmona, niet ver van Sevilla.

Handschriften met een nauwkeurig feitenrelaas

Handschriften in de Biblioteca Colombina te Sevilla, de Biblioteca Nacional de España (BNE) en in de bibliotheek van het Museo Naval te Madrid alsmede een publicatie uit 1889 geven een nauwkeurig feitenrelaas over admiraal Juan de Benavides y Bazán’s laatste uren.

Maar liefs twee handschriften over Juan de Benavides laatse dagen bevinden zich in de bibliotheek van de Biblioteca Colombina. De inhoud is gelijk tot aan het einde. Daar bevat een van de handschriften een uiterst intrigerende bron vermelding van een zesjarige.

Een ooggetuigenverslag van een zesjarige

“Dit verslag heb ik uit het originele boek van Don Joseph Maldonado Dávila y Saavedra. Door hem ondertekend om aan te geven dat hij dit zag en getuigde dat het gebeurd is omdat andere verslagen die hij niet gezien heeft niet ondertekend zijn. = Ik [Maldonado Dávila] kan zeggen dat ik erg klein was, slechts zes jaar oud, toen dit gebeurde en vanaf de school (die in Gradas was in het huis van Don Juan Gomez, meester in lezen en schrijven) nam mijn meester me mee naar het plein San Francisco. Mijn meester heete meester Riera, en ging op de hoek bij de rechtbank staan en daar tilde hij me onder de armen op en ik herinner mij vaag, omdat ik zo jong was hem [Benavides] te zien op het schavot, en dat kan ik getuigen.”

Ook in dit handschrift worden precies dezelfde woorden gebruikt om de executie te beschrijven, “hij [de beul] blinddoekte zijn ogen [van Benavides], en stak het mes drie keer in zijn keel, zoals gebruikelijk”. Dus niet onthoofd maar veel gruwelijker.

Bibliografie

Boer, M. G. de Piet Heyn en de zilveren vloot, 1946.

Boven, Graddy Piet Hein. De held van Matanzas, 2010.

Duro, Cesáreo Fernández La mar descrita por los mareados: más disquisiciones, que comprende la vida de la galera con interesantes noticias de la chusma, 1877.

Fernández de Navarrete, Martín
‘Relación del suceso desgraciado que tubo la flota de nueva España del mando del General Don Juan de Benavides Bazán’, 1794. Manuscript, ref. AMN Ms. 33 doc. 34. folio 242. Biblioteca Museo Naval te Madrid.
Colección de documentos y manuscritos compilados por Fernández de Navarrete, 1971, 39 delen [fotomechanische herdruk van de originelen handschriften van Fernández de Navarrete].

Godínez, Juan ‘Forma y disposición del suplicio de D. Juan de Benavides Bazán, caballero del hábito de Santiago, general que fue de la Armada y flota de Nueva España, que el año de 1628 se llevó el enemigo, mandado ejecutar en Sevilla... el 18 de mayo de 1634’, 1634. Manuscript, ref. MSS/20258/12, Biblioteca Nacional de España te Madrid.

Guichot, Joaquin Historia de la Ciudad de Sevilla. Segunda parte. Documentos, memorias, noticias, 1889.

Maldonado Davila, Joseph ‘Relación del suceso de Don Joan de Benabides General de la Flota de Nueva España, y su muerte en Sevilla’, [door ‘C.A.’ of ‘G.A.’ over geschreven handschrift]. Bundeling van handschriften met de titel: ‘Memorias de diferentes cosas sucedidas en esta muy noble y mui leal ciudad de Sevilla [Manuscrito]- S. XVII, 1696’. ref. 59-1-05, vanaf blad 284 r., Biblioteca Colombina te Sevilla.

Naber, S.P. L’Honoré en Wright, Irene A. Piet Heyn en de Zilvervloot. Bescheiden uit Nederlandsche Spaansche archieven, 1928 [twee delen in een bundeling]. Deel 1: Documenten uit het archief van den luitenant-admiraal Piet Heyn. Met toelichting en eene levensbeschrijving van dien vlootvoogd, uitgegeven door S.P. L’Honoré Naber. Deel 2: Bescheiden over de verovering van de zilvervloot door Piet Heyn. Uit Spaanse archieven, bijeen verzameld en uitgegeven door Irene A. Wright.

Ortiz, Antonio Domínguez Sociedad y mentalidad en la Sevilla del Antiguo Régimen, 1979.

Prud´homme van Reine, Ronald Admiraal Zilvervloot. Biografie van Piet Hein, 2003.

Vranken, Godfried
Veroverd door Columbus. Boudewijn Büch Achterna, 2012.
Büch Leeft! De Biblioteca Colombina, Columbus op La Española en San Salvador en de expedities van Zheng He, 2016.