Lapulapu en de slag om Mactan

Hoe Magalhães zijn graf vindt, het verloop van een rampzalige expeditie en een heel bijzonder manuscript in de bibliotheken van de Universiteit Leiden.

Op 20 september 1519 kiezen de schepen Trinidad, San Antonio, Concepción, Vitoria en Santiago het ruime sop. De vloot, met 237 man aan boord, staat niet onder bevel van een Spanjaard maar van een Portugees, Fernão de Magalhães.

Bijna drie jaar later bereiken onder gezag van Juan Sebastian Elcano achttien uitgemergelde bemanningsleden totaal uitgeput de Spaanse haven Sanlúcar. Hiermee is de eerste reis om de aarde voor het westen een feit. Het artikel bericht over het verloop van deze tocht en onder welke omstandigheden Magalhães jammerlijk om het leven komt.

Lapulapu Shrine - Mactan (Filipijnen).

De auteur beschrijft zijn zoektocht naar monumenten, artefacten en manuscripten over deze tocht in Cebu (Filipijnen), Sevilla, Lissabon, en stuit uiteindelijk op een zeer bijzonder manuscript dat zich in de bibliotheken van de Universiteit Leiden bevindt. De interpretatie van historische bronnen en waarheidsbevinding speelt een rol in deze publicatie:

‘Hierdoor komt bijvoorbeeld de aftocht in Cebu in een pijnlijk daglicht te staan. Hij [Valière] beschrijft namelijk de twijfel onder de kapiteins, een valstrik wordt vermoed, om deel te nemen aan het banket in Cebu voordat ze worden gedood. Zou in tegenstelling tot Oliveira, Pigafetta dit bewust verzwegen hebben om de faliekante mislukking in Cebu te verdoezelen? Rüdiger Siebert gaat een stap verder. Hij levert het nawoord in de publicatie van Wionzek getiteld Het dilemma over historische bronnen en hun interpretaties. Siebert verklaart dat Magalhães de held van de westerse wereld is en dat Lapulapu dat ongetwijfeld is voor de Aziaten. Hij maakt daarmee zeker een punt. Feit is dat er in het westen tientallen boeken over de ‘wereldreis’ van Magalhães verschenen zijn met vaak zijn naam in de titel. Lapulapu, de andere grote held, komt niet of nauwelijkster sprake.’

‘In een prachtige overzichtstentoonstelling over het Spaanse avontuur in de Stille Zuidzee in het Archivo General de Indias in Sevilla is uiteraard aandacht voor Magalhães. Over Lapulapu en zijn strijders geen woord, niet in de expositie noch in de uitvoerige catalogus. Dat zou toch anders kunnen, denk ik inmiddels.’

Het artikel eindigt als volgt: ‘Jammer is dat na vertalingen in het Duits, Engels, Frans en een transcriptie in het Portugees er geen moderne publicatie in het Nederlands bestaat over het uitermate kostbare en bijzondere manuscript in de bibliotheek van de Universiteit Leiden. Daar komt nog bij dat de laatste decennia uitsluitend vertaling in het Nederlands over de reis van Magalhães zijn verschenen. De hoogste tijd om daar verandering in te brengen.’

Achttien pagina’s met zeven foto’s waaronder twee manuscripten uit het Archivo de Indias in Sevilla en het zo bijzondere manuscript in Leiden.

Bibliografie:

Albo, Francisco. Derrotero del viaje a Maluco [manuscript], 1519. Archivo General de Indias te Sevilla, Referentie: AGI, Patronato, 34, R.5.

Büch, Boudewijn. Leeg en kaal - Eilanden vijfde deel, 1995. Hoofdstuk: ‘De duurste eilandbrief’.

Elcano, Juan Sebastian. Documentos varios sobre Juan Sebastian de Elcano [manuscript], 1526.

Archivo General de Indias te Sevilla. Deel 5: ‘Testamento de Juan Sebastian Elcano. Nao ‘Vitoria’, 26 de julio de 1526’. Referentie: AGI, Patronato, 38, R.1.

Fernandez de Navarrete, Martin. Colección de los viajes y descubrimientos que hicieren por mar los españoles desde finales del siglo XV, 1829 - 1859. Vijf delen. Geraadpleegde versie is de derde herdruk in drie delen verschenen in 1954.

Gómez de Espinosa, Gonzale [en anderen]. Informaciones: robo especierías nao ‘Trinidad’ [manuscript], 1527. Archivo General de Indias te Sevilla. Referentie: AGI, Patronato, 34, R.27.

Markham, Clement. Early Spanish voyages to the Strait of Magellan. Hakluyt Society, 1911.

Oliveira, Fernando. Ferdinandi Oliveri de Sancta Columba (1507-85) opera duo: Ars nautica, autographa. - Viagem de Fernao de Magalhaes, secundum narrationem cuiusdam socii et suppletus ex aliis fontibus, lusitanice [manuscript], tussen 1550 - 1560 [volgens Valière]. Bibliotheek Universiteit Leiden. Referentie VLF 41.

Pigafetta, Antonio. Magellan’s voyage. A narrative account of the first circumnavigation, 1969. Translated and edited by R.A. Skelton from the manuscript in the Beinecke Rare Book and Manuscript Library of Yale University. Twee delen in rode schuifdoos.

Plischke, Hans. De eerste tocht rond de wereld. De ontdekkingsreis van Fernão de Magalhães 1519 - 1522. In het Duits verschenen in 1964. Nederlandse vertaling door J.M.A.G. Hendriks, 1986.

Sánchez de Mora, Antonio (coördinator). Pacifico: España y la aventura de la Mar del Sur. [expositie catalogus], Archivo General de Indias, september 2013 - februari 2014 [verlengd tot 20 april 2014], 2013.

Schreurs, Peter. The location of Pigafetta’s Mazaua, Butuan and Calagan 1521 - 1571. A bibliographic and cartographic evidence, 2000.

Stanley (of Alderley), Lord. The first voyage round the world, by Magellan. Translated from the accounts of Pigafetta, and other contemporary writers, Hakluyt Society 1874.

Straten, Michiel van. Tien verdwenen dagen. Over de menselijke maat achter ons wereldbeeld, 2012.

Valière, Pierre. The voyage of Ferdinand Magellan. From the original Portuguese manuscript in the University Library of Leiden, Netherlands. Fernando Oliveira’s Viagem de Fernão Magalhães, 1976. English translation 1999 by P.G.H. Scheurs.

Vranken, Godfried. Veroverd door Columbus - Boudewijn Büch achterna, 2012.

Wionzek, Karl Heinz. Another report about Magellan’s circumnavigation of the world. The story of Fernando Oliveira. Translated and with an introduction by Pedro Sastre. Manila, National Historical Institute, 2000.