De Stuttgart-dodo
“Seit 1679 vom Menschen ausgerottete Riesentaube”

Verschenen in september 2019 in Büchmania Magazine nummer 16. Omvat zes pagina's met twee afbeeldingen van het dodo skelet in het Staatlichen Museum für Naturkunde te Stuttgart.

Samenvatting

Door een samenloop van omstandigheden hoort de auteur over de aanwezigheid van een dodo skelet in Stuttgart. De locatie is makkelijk te vinden. Afspraken zijn snel gemaakt en de auteur bezoekt de bibliotheek en het archief van het Staatlichen Museum für Naturkunde. Daar is terug te vinden dat het skelet in 1907 aan het museum geschonken is door ‘Oberstabarzt’ Dr. August Krämer. Opvallend is dat er in de dodo literatuur nauwelijks aandacht wordt geschonken aan dit prachtige dodo skelet.

Dodo schedel. Collectie Staatlichen Museum für Naturkunde in Stuttgart

Fragment 1

Ik weet niets van ornithologie en nog minder van dodologie. Mijn dodo-plankje is kort, slechts een vijftiental boeken over deze kansloos uitgestorven loopvogel. Met enige trots koester ik een exemplaar van Archives of National History. Daarin staat een wetenschappelijk artikel vol met dodo-grafieken en tabellen die ik niet begrijp. De auteur Andrew C. Kitchener bedankt hierin Boudewijn Büch voor de herontdekking van de dodo-tekeningen in het Algemeen Rijksarchief. Büch schrijft later in Een heel huis vol dat hij door dit artikel is toegelaten tot de dodo-literatuur.

Mijn ontmoetingen met echte of nagebouwde dodo-exemplaren zijn toevallig tot stand gekomen. Ik was gewoon in de buurt. Twee keer de schedel in Oxford en natuurlijk ook het schilderij van Savery. Nagebouwde dodo’s in het Natural History Museum in Londen. In Parijs reconstructies in het Muséum National d’Histoire Naturelle. In Edinburg kreeg ik nul op mijn rekest toen ik vroeg of ik de nagebouwde dodo’s van Andrew C. Kitchener mocht zien. Ze stonden omwikkeld in plastic helemaal achterin in een propvol gepakt magazijn, omdat het National Museum of Scotland aan het verbouwen was. En, nog meer toeval, nogmaals de dodo-botjes en schedel uit Oxford, nu uitgeleend aan het Lee Kong Chian Natural History Museum in Singapore. Er keek daar helemaal niemand naar om. In de museumwinkel niet eens een bladwijzer of foldertje laat staan een boekje om triomfantelijk te vermelden hoe ongelooflijk ver de botjes van Oxford zijn.

“Zou het vliegtuig met de botjes onderweg naar Singapore recht over Mauritius gevlogen zijn?”, dacht ik.

Fragment 2

Als Krämer 75 jaar is schrijft hij Rauther een brief. Rauther neemt het volgende citaat uit deze brief in zijn artikel in Jahreshefte op: “Door mijn twee bezoeken aan de Samoa eilanden verschuift mijn interessegebied van zoölogie naar etnologie. Maar ik kon de zoölogie niet helemaal doorstrepen. Toen ik op mijn derde reis op Mauritius aankwam ruste ik niet totdat ik een dodo-skelet bij elkaar had”. Letterlijk staat er: “… bis ich ein Didus-Skelett beisammen hatte...”

‘Beisammen’, bij elkaar, dat zegt niet of het hier om één exemplaar handelt of dat het een samengesteld skelet is.

Fragment 3

Lambrecht maakt in zijn Handbuch der Palaeornithologie een referentie naar nóg een dodo. Na de drie regels over de Stuttgart-dodo vervolgt hij: “Ebenfalls nahezu vollständig ist das Skelett im Senckenberg-Museum zu Frankfurt a. M., von Dr. Creizenach gestifted”. Navraag bij het Naturmuseum Senckenberg in Frankfurt am Main leert dat er inderdaad een dodo-skelet in de permanente expositie is. Het is een samengesteld skelet dus niet een skelet van één exemplaar en het grootste deel van de schedel is gereconstrueerd.

Frankfurt am Main en Stuttgart liggen niet heel ver uit elkaar. Wellicht kan een van beide plaatsen het startpunt zijn voor een één daagse dodo-excursie langs Neckar en Main.

Bibliografie

Büch, Boudewijn. Een heel huis vol: over een natuurwetenschappelijke verzameling. Rotterdam: Natuurmuseum Rotterdam, 2001.

Den Hengst, Jan. ‘The dodo and scientific fantasies: durable myths of a tough bird’. In Archives of Natural History 36.1 (2009) 136-145.

Kitchener, Andrew C.‘On de external appearance of the dodo, Raphus cucullatus, (L., 1758)’. In Archives of Natural History 20.2 (June 1993) 279-301.

Lambrecht, Kálmán. Handbuch der Palaeornithologie. Berlin: Gebrüder Borntraeger, 1933.

Parish, Jolyon C. The dodo and the solitaire: a natural history. Bloomington: Indiana University Press, 2013.

Rauther ‘Professor Dr. med. Augustin Krämer †’. In Jahreshefte des Vereins für vaterländische Naturkunde in Württemberg 97-101 Jahrgang 1941-1945. Stuttgart: E. Schweizerbart’sch Verlagbuchhandlung, 1949, LV-LVII.

Schmid, Ulrich. Schloss Rosenstein: Führer durch die Ausstellung. Staatsliches Museum für Naturkunde Stuttgart, 2007 [museumgids].

Summers Place Auctions. Evolution: 22nd November 2016 [veilingcatalogus].

Summers Place Auctions. The Summers Place Dodo: November 22nd 2016. A unique opportunity to purchase one of the most complete skeletons of a dodo. Believed to be the first to be sold publicity since 1914. Introduction to the dodo by Errol Fuller [aanvullende brochure].